Kategori: MENTORLUK & KOÇLUK & DANIŞMANLIK

Siz bu yazıya nasıl ulaştınız, neden okuyorsunuz? Muhtemelen koçluk, danışmanlık, mentorluk nedir diye merak ettiniz. Ya da yapmanız gereken bir şeyler, almanız gereken kararlar veya ulaşmak istediğiniz yerler var, değil mi? Bu rehberde; mentorluk ile uzun vadeli kariyer planlamasını, koçluk ile potansiyel keşfini ve danışmanlık ile teknik sorun çözümünü nasıl ayırt edebileceğinizi tüm detaylarıyla inceleyeceğiz.

Destek mi Köstek mi?

Sizi buraya getiren sebeplerin içinde de nereden başlamanız gerektiğini bilmemek ya da hangi yoldan ilerleyeceğinizi netleştirememek gibi noktaların olduğunu söylesem yanılmam diye umuyorum. Hemen güzel bir klişeye başvurarak, bu tür durumları herkesin yaşadığını ve yalnız olmadığınızı hatırlatayım. Buna inanmasanız da şimdilik inanmış gibi yapın. Şimdi, yalnız olmadığınıza ikna olmanız için başka bir açıdan bakalım.  Bu sefer klişeler dışına çıkarak, “her başarının arkasında köstek olan bir şeyler vardır” cümlesini irdelemenizi isterim. Ünlü bir düşünür söylemiş mi bilemiyorum o yüzden buraya şu an için atıf gelemeyecek. Benden başkası söylememişse, o zaman atıflarınızı beklerim. Sonuçta, kim demiş ki başarıya giden yol dümdüz? Ahlat Ağacı’nda baba İdris’in de dediği gibi: “Var mı öyle pat diye hayale ulaşmak? Neler yaşadım, ne insanlar tanıdım…” (Ceylan, 2018). 

Çözüm Arayışı

Ne demiştik, yalnız değiliz. Bunu “tetkik aşaması” olarak düşünelimve durumu inceliyoruz. Sonraki sorumuz şu: Etrafımızda kimler var? Bize destek olan, örnek olan arkadaşlar, aile üyeleri, iş yerleri, iş arkadaşları mı? Yoksa bizi geriye çeken bireyler ve kurumlar mı?Buradaki “kimler” dediğimiz kavramın içine kendimizi de dâhil edelim. Bazen kendimizin en büyük destekçisi ya da en büyük köstekçisi olabiliyoruz. “Psikolocik şeyler” deyip olay yerinden kaçıyorum. Yukarıdaki soruların cevapları bizi teşhise götürecek. Siz kendi cevaplarınızı bulursunuz, aklı başında insanlarsınız sonuçta. Bulduysak, sonraki aşama “tedavi” diye biliyorum. Tıp bilgim bu kadar bu arada. Tıp fakültesi yazmamak için eşit ağırlık bölümü seçen bir lise öğrencisiydim. Neyse, konumuza geri dönelim. Tedavi için ne yapıyoruz hocam?

Doktor bu saatten sonra “ne yerse yesin” demeyecek şu an. Daha gidecek yollar var hepimiz için. Madem bize destek lazım, ki öyle istediğinizi varsayıyorum, ne tür destekler alabiliriz? Burada yazar “köstek arayan okuyucunun yana yakıla aramasına gerek olmadığını” düşünüyor.

Çaba İhtiyacı

Kişisel ve profesyonel gelişim konularında en çok kullanılan yöntemlerin başında mentorluk, koçluk ve danışmanlık geliyor. Bu destekler doğası gereği bireysel keşifleri ve çalışmaları içermekte. O yüzden “yan gelip yatayım da mentor/danışman/koç bana yardım etsin” gibi hayal baloncuklarımızı hemen patlatalım. Bunu yapamayacak arkadaşları ilk çıkıştan sağa doğru alabiliriz.

Kalan sağlar bizimdir deyip devam ediyoruz. Bu yazıda, doğru bir gelişim yolculuğu için mentorluk, koçluk ve danışmanlık hizmetlerini karşılaştıracağız. Biraz daha akademik dile geçişimiz sonraki bölümde başlayacak, kemerlerinizi ona göre ayarlayın. Teknolojik cihazlarınızı kullanmaya devam edebilirsiniz.

Kurumsal Uygulamalar

Muhtemelen çoğumuz çeşitli kurumlar tarafından bu tür desteklerin sağlandığı uygulamalara denk gelmiştir. Örneğin, devlet kurumları ve şirketlerin insan kaynakları, üniversitelerin kariyer merkezleri ve sivil toplum kuruluşları mentorluk veya koçluk programlarını kullanıyorlar. Başarılı oluyorlar mı, o başka bir soru. Cevabı bilemiyorum. Ama tecrübelerim her ihtimalin masada olduğu yönünde. Hem mentor hem menti olarak katıldığım programlar oldu.Bazıları faydalı sonuçlar verirken, bazıları da benim açımdanamaçlarına ulaşamadı. Ama programlar sonunda hayatında gerçekten fark yaratan, değişiklikler yaşayan insanların olması değerlidir kanaatindeyim.

Farkları Fark Etmek

Peki, gelelim sıradaki sorumuza: mentorluk, koçluk ve danışmanlık arasındaki farkları bilsem ne işime yarar? Cevap: Çok işimize yarar. Şimdi, biliyoruz ki mentorluk, koçluk ve danışmanlık süreçlerinin her biri bireylerin ve kurumların gelişimlerini artırmayı hedefliyor ve potansiyellerine ulaşmalarına destek oluyor. Farklar nerede? Cevap: Birçok yerinde. Her birinin kullandığı yöntemler, ilişki dinamikleri ve odak noktaları farklı. Bunları bilmeden bir seçim yaparsak ancak şansımız yaver giderse fayda sağlarız. Şansımız yoksa, “Dimyat’a (Mısır’da bir şehirmiş) pirince giderken evdeki bulgurdan olmak” sözüyle bir klişe arkadaşa daha bakıp hemen çıkıyorum. Yanlış bir zamanda, yanlış bir beklentiyle, yanlış bir uzmana başvurmak motivasyon ve zaman kaybına neden olur. Başka nelere mal olabileceğini okurun hayal gücüne bırakalım. Hayranları varsa, bu noktada “Kış Güneşi” adlı eseri dinleyip geri gelsin (Tevetoğlu, Tilbe & Şensesli, 1994).

Ne diyorduk… Aşağıda mentorluk, koçluk ve danışmanlık farklarını inceleyeceğiz. Böylece, doğru zamanda doğru desteği doğru kişiden almamıza yardımcı olabilecek bilgilere sahip olacağız. Bilgilerin hepsine sahip olacak mıyız? O kadar da iddialı olmayalım. Hangi destek, ne zaman, neden, nerede alınmalı? Bu sorulara daha bilinçli cevap verebilmek için, bu yazının okuyuculara yardımcı olmasını umuyorum. İyi seyirler.

Mentor, Koç ve Danışmanlık Farkı: Dağ Benzetmesi

Tanım ve detaylara dalmadan önce yazıyı okurken aşağıdaki benzetmeyi aklımızda tutmamız iyi olur. Diyelim ki bir dağa çıkmak istiyoruz ve bu konuda desteğe ihtiyacımız var. Aşağıda mentor, koç ve danışmanın size neler söyleyebileceğinin kısa örneklerini görelim.

Mentor: Ben bu dağlara tırmandım. Şu patikadan gittim, rüzgarıda yağmuru da sisi de yaşadım. Bazen kar yağdığı da oldu. Zorlandığım noktalar oldu ve bazı yerlerde dinlenmeyi öğrendim. Şimdi senin de bu dağa tırmanacağını biliyorum, düşmemen için sana ipimi uzatırım. Diğer patikalardan giden arkadaşlarım da farklı şeyler anlatmıştı. İstersen birlikte haritaya bakalım, ben kendi izlerimi sen de kendi yolunu bulursun. Şunu unutma, aynı dağa çıkmış olacağız ama senin yolculuğun ve maceran benimkinden daha farklı olacak.

Koç: Dağın tepesine çıkmak istiyorsun. Bu kararı neden verdin? Peki, hangi yoldan gideceksin? Ne giyeceksin? Neler yiyip içeceksin? Yanına ne alacaksın, bu yolda sana hangi yeteneklerin yardımcı olacak? Sana yolu gösteremem, sadece kendi yolunu seçmene ve hazırlanmana yardım ederim. Sen ilerledikçe seni dinler ve yolculuğun hakkında sorular sorarım. Zirveye vardığında orada durabilmeyi sen başaracaksın.

Danışman: Dağın tepesine çıkmak istiyorsan, en güvenli ve hızlı yol şudur. Ben rotayı adım adım biliyorum, olası riskler ve hava koşullarına hakimim. Tırmanış ekipmanlarını biliyorum, onları hazırlamana yardım ederim ve sana bu ekipmanları nasıl kullanacağını gösteririm. Benim rehberliğimde tırmanacaksın çünkü işin bütün detaylarına hakimim.

Mentorluk, Koçluk, Danışmanlık Karşılaştırması 

Yukarıdaki benzetmeyi okuyanlar gördü ki, mentorluk, koçluk ve danışmanlık mekanizmalarının her biri farklı bir amaca, ilişki dinamiğine ve yönteme sahip. Aşağıdaki tablo, bu üç yaklaşımın temel farklarını anlamak için hızlı bir fikir verebilir. Hangi durumda hangi desteğin daha uygun olabileceğine karar vermek oldukça kritik ve bunun için her detaya dikkat etmek gerekiyor. Normalde akademik yazılarda bir tablo veya grafik koyduğumuzda onu yorumlamak şarttır. Ancak burada yazar, mesleki deformasyonu değil, tembelliği tercih ediyor. Tablo, analizini akıllı okuyucularına bırakıyor. Yazının devamında her biri için detaylı bilgi aktaracağım. 

Tablo: Mentorluk, Koçluk ve Danışmanlık Arasındaki 9 Fark

	Mentorluk	Koçluk	Danışmanlık
Temel Soru	Ben bu hedefe nasıl ulaştım?	Hedefe ulaşmak için sen ne yapacaksın?	Bu sorunu çözmek için neler yapılmalı?
Yaklaşım	Deneyim aktarma, örnek ve rehber olma	Farkındalık yaratma, kişinin kendi cevabını bulmasını sağlama	Sorunu analiz etme, çözüm sunma ve uygulama
Odak Noktası	Uzun vadeli kariyer ve bütünsel gelişim	Net hedefler ve motivasyon	Somut, teknik ve uzmanlık gerektiren problem
İlişki Süresi	Uzun vadeli	Kısa-orta vadeli, belirli süreli, hedefe yönelik	Kısa vadeli, proje bazlı
İlişki Dinamiği	Rol modellik-rehberlik, Usta-çırak	Profesyonel ve eşit	Uzman-müşteri ilişkisi
Cevap Kimde	Cevap ilham veren mentorda	Cevap danışanda (coachee)	Cevap danışmanda
Gündemi Belirleyen	Menti (rehberlik alan kişi)	Danışan	Danışman/Uzman
Uzmanlık Alanı	Alan/Sektör bilgi ve deneyimi	Süreç ve iletişim uzmanlığı	Teknik ve konu bilgisi
Sonuç/Çıktı	Bilgelik, vizyon, ağ oluşturma/geliştirme	Eylem planı, farkındalık ve performans değişimi	Uygulanabilir çözüm, rapor

Mentorluk Nedir? Deneyim Aktarımı ve Uzun Soluklu Rehberlik

Tahmin edeceğiniz gibi ‘mentorluk nedir?’ sorusunun kısa ve uzun birçok cevabı bulunmakta. Burada kısa bir tanım yapmak gerekiyor ama öncesinde bir dal mesleki deformasyon alalım. Mentor kelimesinin Yunan mitolojisinde ‘akıl hocası’ olarak geçtiğini belirtip deformasyonu kapatalım. Meraklısı için de hemen modern tanımı verelim ki hocam ben görmedim duymadım olmasın. Burayı not alalım sınavda çıkmaz. Mentorluk, deneyimli bir uzman veya profesyonelin (mentor), daha az deneyimli birine (menti) kendi tecrübeleri, uzmanlığı, bilgi ve bağlantılarını kullanarak rehberlik ettiği uzun vadeli bir ilişkidir.

Tanım üzerinden hızlıca baktığımızda mentorluk, özellikle kariyerinin başındaki arkadaşlarımız için uygun duruyor değil mi? Bu arkadaşlar kimler: Mini mini birler diye bir şey vardı ben ilkokuldayken. Hatırladıysan, bunlar onlar işte. Eğitim, kariyer, yeni iş veya profesyonel hayatına başlayan herkes el kaldırabilir. Genel bir rehberliğe, rol modele ve ilhama ihtiyacı olan kişiler için ideal görünüyor. Şimdi biraz daha detaylara inelim. Mentorluk için önemli bilgileri ve ilgili soruları alt başlıklarda anlamaya çalışalım.

Temel Konu

Mentorluk sürecinde, ilk konu mentinin hedefini, motivasyonunu ve yolculuğunu fark etmesini sağlamak olacak. Mentor yargılamadan dinler, doğru sorularla farkındalık yaratır ve kendi tecrübelerinden örneklerle mentiye rehberlik eder. Nereye varmak istiyorsun? Mentor buraya varırken neler yaptı? Mentor yollarda nelerle karşılaştı?Kendimizden de örnek verelim hemen. Bu Tekin Hoca nasıl ve neden akademisyen oldu? Şimdi olduğu yere gelene kadar neler yaşadı? Bana nasıl örnek olabilir?  Kafanda bu tür sorular varsa, doğruyerdesin.

Burayı noktalarken Kemal Sunal’ın aşağıdaki repliklerini de hatırlamamız güzel olur. Kendisinin 55 yaşında üniversite diplomasıaldığı detayını ilham olması açısından burada tutmak isterim.

“Şimdi ben buraya neden çıktım? Niçin çıktım? Nasıl çıktım? Bunu izaha gerek yok? Gördünüz, yürüdüm çıktım! Ama, çıkmamış da olabilirim. Çıkmışsam çıkmışımdır, çıkmamışsam çıkmamışımdır. Görünen köy… uzakta değildir. Buraya çıktık da sonradan çıkmadık mı dedik? Bunlar bi(r) takım uydurma laflardır… sahi ya ben buraya neden çıktım? Kim çıkardı lan beni buraya?!” (Umudumuz Şaban, 1974).

İşte mentor, Şaban’ın aksine, bunu izaha gerek yok demiyor ve nasıl, niçini cevaplarken görünen köyün görünmeyen yüzlerini de bizimle paylaşıyor. Biz de aklımızı başımıza devşirip gerekli dersleri çıkarıyor, hal ve hareketlerimizi tez zamanda güncelliyoruz.

Temel Yaklaşım

Mentor, kendi kariyer yolculuğundan, iyi veya kötü tecrübelerinden örnekler vererek, mentinin dersler çıkarmasını sağlar ve rehberlik eder. Benim deneyimlerime bugün baktığında hangi dersleri çıkardığını düşünüyorsun? Bu deneyim, hangi hedeflerine nasıl ışık tutuyor? Benzer bir durumda sen hangi alternatif yolları değerlendirebilirdin? Mentorun bu deneyimi sana hangi becerilerin önemli olduğunu gösterdi?

Bu sorulara alternatif olarak aşağıdaki sorular ve tepkileri alıyorsak oradan hızlıca uzaklaşıyoruz. Hız sınırımız yoktur, gaza basalım. “Şimdiki gençler de hiç çalışmıyor.” “Bizim zamanımızda böyle miydi?” “Neler çektik biliyor musun?”

Ya da siz aşağıdaki cümleleri kuracaksanız, orası burası değil derim. “Tekin hocam neler çektirdiler bana?” “Böyle yapmak istiyorum ama zamanım da yok.” “Şunu yapabilsem iyi olur ama kapasitem yeter mi?” Ağlayıp dertlenmelerimiz ve dileklerimiz için iki alternatif önerebilirim. Telli Baba Türbesi vardı sanırım İstanbul, Sarıyer’de. Ya da benim de sonradan duyduğum Ethem Dede varmış. Bunun yerini bilemiyorum galiba daha ruhani ve mobil bir dede.

Odak Noktası

Mentorluk çoğunlukla uzun vadeli ve büyük resim odaklı ilerler. Genellikle, kariyer gelişimi, kişisel gelişim ve uzun vadeli vizyon oluşturmaya odaklanır. Mentor kariyer seçimlerini nasıl yaptı? Mentor kişisel gelişiminde ne zaman neyi önceliklendirdi? Mentorun vizyon ve deneyimleri senin uzun vadeli kariyer planların için yol gösterici oldu mu? Tekin Hoca neden ABD’ye gitti? Niçin Türkiye’ye döndü? Daha sonra tekrar neden gitti? Tıp okumak istemedim yazmıştı, neden acaba? Bunların cevaplarından kendim için bir şeyler ögrenebilirmiyim? İşte mentinin odak noktaları bunlar olmalı.

İlişki Dinamiği

Mentor-menti ilişkisi genellikle daha az resmi, uzun süreli ve güvene dayalıdır. Burada resmiyet ve samimiyet arasındaki en uygun noktayıbulup o çizgiyi korumak önemli oluyor. Mentor, mentinin rol modeli ve güvenilir yol arkadaşıdır. Bu güven iki tarafından da emek verdiğikarşılıklı bir süreç olmalı. Barış Manço’nun “Ayı” isimli eserindekideyimiyle “Ben seni seveyim, sen beni say ki bozulmasın ağzımızın tadı.”

Mentor-menti ilişkisi iki tarafın da birlikte ilerlediği uzun bir dönüşüm ve keşif süreci olacaktır. Bu yolda, iki tarafından da birbirinden ögreneceği veya birbiri sayesinde unutacağı şeyler olur.Mentorun senin için nasıl bir rol model olmalı? Mentorunla ilerlerken kendi gelişimine nasıl katkı sağladığını düşünüyorsun? Uzun vadeli bir mentor-menti ilişkisinden beklentilerin neler? Neden Tekin Hocasenin için mentor olmalı?

Bu kısmı kapatırken hemen bir akademik özet vermezsem olmaz. Not alalım arkadaşlar: (Aç parantez) Mentorluk, daha az deneyimli bireylerin deneyimli uzmanlardan bilgi ve rehberlik alarak kendilerini geliştirdiği uzun vadeli bir ilişki olarak karşımıza çıkıyor. Bu süreç, güvene dayalı, öğrenme ve gelişme isteğiyle beslenen samimi bir yol arkadaşlığı şeklinde ilerlemeli (Kapa parantez).

Koçluk Nedir? Hedef Odaklı Süreç ve Potansiyel Keşfi

Koçluk nedir sorusuna genel bir cevapla başlamak gerekir sanırım. Koç bir kişinin bulunduğu yerden istediği hedefe doğru ilerlemesine yardım eden kişi olarak tanımlanıyor. Eğitim ve gelişim alanında koçluk ilk kez 19. yüzyılda Oxford Üniversitesi’nde öğrencileri sınavlara hazırlayan özel öğretmenler için kullanılmış.

Son zamanlarda, Türkiye’de üniversite sınavına hazırlananlar için de yaygınlaştığını gözlemliyoruz. Sınavın kısaltması sürekli değiştiği için takip edemedim. Benim girdiğim ÖSS’ydi. Sonrasında birçokharf kombini denendi sanırım. Umarım ülkemiz üzerine yakışanı yakın zamanda bulup sabitleyerek giyer.

Eğitimden sonra sporda, oradan da iş dünyasında kendine yer bulan koçluk kavramı kişinin çeşitli engelleri aşıp potansiyelini açığa çıkarması ve hedeflerine ulaşmasına yardımcı olma fikrini pratiğe aktarmış oluyor. Hemen örnek verelim. Meslek hayatımda en çok duyduğum cümlelerden birine bakalım. “Hocam benim bu konuya kafam pek basmıyor.” Bunun arkasında birçok şey yatıyor bildiğiniz gibi. Ama koç, sorularıyla sizin bunları fark etmenize yardımcı olacak. Nelere kafamız basıyor? diye düşünerek başlayabiliriz.

Şimdi karşılaştırma amacımız için koçluğun ana konuları ve özelliklerine göz atalım. İlgili soruları da cevaplamaya çalışmanız faydalı olur.

Temel Konu

Koçluk sürecinde de temel sorun kişinin hedefini belirlemek olacaktır. Hedefin belirlenmesi ve netleştirilmesi sürecin yönetilmesini ve başarıya ulaşılmasını kolaylaştıracak. Sen ne yapmak istiyorsun? Senin için en iyi çözüm nedir? Bu hedefe ulaşmak senin için neden önemli? “Tekin hocam, yurt dışına başvurmak istiyorum.” Bu cümleyikurduysanız size çok soru gelir, sınavda da çıkar o sorular. Örnek sınav sorusunu verelim. a) Yurt dışının alternatif tanımlarını yapınız. b) Başvurma eyleminin amacını belirtiniz. c) Bu eylemin gerek ve yeter koşullarını listeleyiniz. İstediğimiz sorudan başlayamıyoruz burada. Devamı haftaya değil, sonraki bölümde.

Temel Yaklaşım

Koç sorular sorarak danışanın (coachee) farkındalığını artırır ve onun harekete geçmesini sağlamaya çalışır. Koçlar dinleme becerilerini iyi kullanır, sorular sorar ancak tavsiye vermez. Durumu nasıl görüyorsun, alternatif bir bakış açısı olabilir mi? Bu durumdan çıkmak veya ilerlemek için atabileceğin ilk küçük adım ne olabilir? Bu soruna başka biri senin gözünden baksa ne görürdü? Evet, koç olarak dinliyoruz, soruyoruz ama tavsiye veremiyoruz. Kendi yolumuzu bulmamıza aracılık ediyor koç. Örnekten de devam edelim. d) Başvuru eylemini gerçekleştirmek için gerekli aşamaları belirtiniz. e) Her aşama için alternatifleri listeleyiniz.

Odak Noktası

Koçlukta odak noktası belirli ve net hedeflerden oluşur. İstenen sürede bu hedeflere ulaşılması amacıyla süreç yönetilir. Şu anda bu hedefin hangi aşamasındasın? Planını uygularken seni destekleyecek hangi kaynaklar veya kişiler var? Bu hedefe ulaştığını nasıl anlayacaksın? Anladığınız gibi önceliklerimiz netlik ve ölçülebilirlik. Sınav sorularımız devam ediyor. f) Başvuru aşamalarının bitiş zamanlarını belirleyiniz. g) Aşamaların başarılı tamamlanma kriterlerini tarif ediniz. h) Kendimizi başarılı saymak için olmazsa olmazları tanımlayınız.

İlişki Dinamiği

Koçluk görece daha resmi, hedefe yönelik ve belirli süreli bir profesyonel ilişki. Koç, danışanın kendi cevaplarını bularak hedefe ulaşmasını sağlayan süreçleri yöneten bir uzmandır. Koçluk ilişkisi, güven, saygı ve gizlilik üzerine inşa ediliyor. Bu süreçte koçtan beklentilerin neler? Nasıl bir ortamda kendini en rahat ifade edebilirsin? Sorumluluk alanlarını ve koçun rolünü nasıl tanımlarsın? Sınavımızın diğer sorularına da yer verelim. i) Başvuru süreçlerini başarıyla tamamlayabilmek için koçunuzdan destek alacağınız aşamaları belirleyiniz. j) Bu süreçte kullanacağınız en rahat iletişim araçlarını listeleyiniz. k) Süreç boyunca sorumluluk alacağınız noktaları belirtiniz. Evet, sınavımızda k) harfine kadar gelmişiz. Siz yine şanslısınız, başka bir sınavda n) şıkkına kadar giden sorularım olmuştu. Neler çekti şu çocuklar Tekin Hoca’dan?

Tanım ve süreçler üzerinden bakıldığında koçluğun görece kısa süreli ve hedef odaklı bir mekanizma olduğunu görüyoruz, değil mi? Kariyer veya kişisel gelişim açısından net bir hedefi olan ancak o hedefe nasıl ulaşacağı konusunda sorunları olan kişiler için koçluk desteği almak en iyi seçenek gibi duruyor. Bu süreç biraz bisiklet sürmeyi öğrenmeye benzer (ki ben hâlâ öğrenmedim). Koçunuz sizi taşımaz ama dengenizi sağlamanız için yardım eder. Siz de pedalı çevirip, direksiyonu tutmak ve freni kullanmak zorundasınız. Her bisikletin freni olmuyordu ben çocukken ama şimdiki nesil çok şanslı demiyoruz. Bisikleti kullanırken tabii ki düşeceğimiz zamanlar olacak. Oralarda da kendimiz ayağa kalkıp tekrar yönümüzü bulup yola devam edeceğiz.

Danışmanlık Nedir? Uzman Çözümü ve Proje Bazlı Destek

Burada da hızlı bir akademik giriş yapalım. Danışmanlık hizmetlerinin tarihi 1900’lerin başına ve psikoloji alanına dayanıyor. Meselenin özel ve uzmanlık gerektiren bir yerden başladığına dikkat edelim. Yaşanan toplumsal ve ekonomik değişimlerle birlikte danışmanlığın kişisel gelişim, eğitim, ekonomi, finans ve kariyer rehberliği gibi çeşitli alanlarda da kendine yer bulduğunu görüyoruz.

Danışmanlık, uzman bir kişinin (danışman), belirli bir sorun veya proje hakkında teknik bilgi sağlayarak danışana doğrudan çözüm önerileri ve tavsiyeler sunduğu bir süreçtir. Mentorluk ve koçluktan oldukça farklı olarak amaç kişi üzerinde değil, problem üzerinde çalışmak olacaktır. Mentorluk ve koçlukta kişinin kendi çözümünü bulması ve uygulaması mühimdir. Ana fikri anladınız bence. Şimdi danışmanlık için de ana konular ve ilgili sorulara göz atalım.

Temel Konu

Danışmanlıkta temel konu bir problemin belirlenmesi, bir sorun için çözüm ihtiyacı veya konunun geliştirilme süreçlerinin yönetilmesidir. Mevcut durumda en büyük sorun nedir? Bu sorunun kaynağı veya etkisi nerelerde hissediliyor? Bu problemi çözmek neden şu anda öncelikli hale geldi?

“Tekin hocam, ben bu sınava nasıl çalışayım?” “Hocam, şu başvuru mektubu denen şey nasıl yazılıyor?” “Doktora başvurumu yaparken nasıl e-posta yazayım bilemedim hocam.” Şimdi görüyoruz ki burada yolunuzda giderken arabamızdan çatlak sesler gelmeye başlamış. Ne yapıyoruz? “Bin bilsen de bir bilene danış” diyen atasözümüzü dinleyip bir bilene danışacağız. Sonuçta ataların da bir bildiği vardır. Arabamızı iyi bir tamirciye götüreceğiz. Acaba neden olmuştur diyecek ve kaputu açacak. Cıvatalar biraz gevşemişse sıkacağız, suyu bitmişse yenisini koyacağız ve şimdi bir de böyle deneyelim bakalım diyeceğiz.

Temel Yaklaşım

Ne dedik, çözüm üretmeye ve uygulamaya çalışıyoruz. Danışman, durumu analiz eder, teşhis koyar ve danışana ne yapması gerektiğini söyler veya çözümü bizzat uygular. Danışman, teknik bilgiye dayalı sunduğu çözümlerin uygulanmasında aktif rol alabilir. Bu sorunu çözmek için hangi kaynaklara ihtiyaç var? Daha önce hangi çözümler denendi, sonuçları ne oldu? En etkili müdahale noktası neresi olabilir? Arabamızı yeterince inceletip sorunu doğru teşhis etmek için gerekli zamanı harcamamız gerekiyor. Sistemi doğru yazılımla güncellemek ilerlememizin en sağlıklı yolu olacak. İlerlediğinizi gösteren sorular için örnekler: “Hocam, sınava dediğiniz gibi çalıştım, daha çok soru çözdüm.” “Hocam, mektubu şöyle yaptım, sizce iyi oldu mu?”

Odak Noktası

Hemen hatırlayalım ki danışmanlık net bir konuya veya soruna odaklanıyor. Koçluktan veya mentorluktan farklı olarak, danışmanlığın odak noktası kişinin değil, sorunun kendisi. Çözülmesi gereken konu hangi alanla doğrudan ilişkili? Şu anda hangi süreçler verimsiz işliyor veya tıkanma yaşıyor? Bu problemi çözdüğümüzde neler düzelecek? Arabamızın suyunu değiştirmemiz gerekiyor. Bunu nasıl yapacağız? Odak sorunumuz bu. O sırada kendimiz de susadıysak o işi kendimiz hallediyoruz. Tamircinin yakınlarında bir çeşme vardır diye umuyorum. Uyarı: Ferdi Tayfur’a özenip çeşmenin başında başka şeyler aramayınız.

İlişki Dinamiği

Danışmanlık tamamen sorun veya proje bazlı ilerliyor. Mentorluk veya koçluğa kıyasla danışmanlık ilişkilerinin genel olarak daha kısa süreli olduğunu söyleyebiliriz. İlişkinin süresi ve sağlığı, danışmanın uzmanlık seviyesi ve çözüm üretme yeteneklerine bağlıdır. İşte burada tamircinizi doğru seçmeniz çok önemlidir. Danışman ve danışan arasında profesyonel bir iş ilişkisi kurulur. Bu ilişkide de mentorluk ve koçluk gibi güven ve saygı olmalı. Diğerlerinden farklı olarak danışmanlıkta sonuç veya çıktı odaklı bir ilişki ayrıca öne çıkıyor. Arabamız tamir edilmediyse ustanın sizinle nasıl ilgilendiğinin önemi kalmıyor, takdir edersiniz ki. Dolayısıyla, ilişki çözüme veya istenen hedefe ulaşıldığında bitecektir.

Bu danışmanlık süreci ne kadar sürecek ve hangi aşamalardan oluşacak? Danışmanın rolü nerede başlar, nerede sona erer? Hedefe ulaşıldığını nasıl anlayacağız? Danışan sürece nasıl katkıda bulunabilir? Kurmak isteyeceğimiz cümle örnekleri: “Tekin hocam, sayenizde mektubum güzel oldu, ben de beğendim.” “Hocam, başvurumu tamamladım, beklediğimden iyi oldu, teşekkürler.”

Tanım ve süreçlerden gördüğümüz gibi danışmanlık, kişi veya kurumların kendi kendilerine çözemediği, uzmanlık gerektiren çeşitli sorunlar için tercih edilen bir destek mekanizması. Danışman, analizi yapıp çözüm önerir ve gerekirse uygulamasında rol oynar. Siz arabanıza atlayıp ilerlerken arkadan bakıp “Güzel sürüyor!” derse de iyi olur tabii. O da size bağlı elbette. Trafik kurallarına uyalım.

Ne Zaman Hangisini Seçmeli?

Mentorluk, koçluk veya danışmanlık seçiminde doğru kararı vermek için, öncelikle neye ihtiyacımız olduğunu dürüstçe belirlemeliyiz. Eğitim alanı için aşağıdaki örneklerin yol gösterici olacağını düşünüyorum. Doğru desteği bulmak, bahçemize doğru tohumu ekmek gibi işin yarısı bence. Ceviz ekip ağaçtan kafamıza karpuz düşmesini beklemek pek akıllıca bir hareket olmaz; hipotezimin reddedileceğini düşünmek istemem. Biz yine atalara kulak verelim ve ne ekersek onu biçelim. Ekerken de dikkatli olalım.

Mentorluk Seçimi

Eğer yurt dışında eğitim sürecinde hangi adımları atman gerektiğini bilmiyorsan, farklı ülkelerdeki üniversite sistemlerini, başvuru süreçlerini ve yaşam koşullarını öğrenmek istiyorsan, bu yoldan geçmiş bir rol modele ihtiyacın var. “Bunları yapan bir sürü video kanalı ve sosyal medya hesabı var hocam” dediğini duyar gibiyim. Haklısın, ama bazen ben de “Google’a bakarız ya” diye yola çıkıp en nihayetinde “Keşke birine sorsaydık” diye bitirebiliyorum olayı.Google’a gitmeyenler için örnek sorular (bir kısmı da yapay zekâya gitmiş). Neyse, geriye kalanlarla devam edelim.

• İngiltere’de yüksek lisans başvurumu nasıl planlamalıyım?
• Akademik kariyer yapmak istiyorum, nasıl hareket etmeliyim?
• Tekin Hoca’dan akademik kariyer yolunda neler ögrenebilirim?

Koçluk Seçimi

Eğer net bir hedefin varsa ancak bu hedefe ulaşmak için motivasyonunu korumakta veya eylem planını oluşturmakta zorlanıyorsan, burada sözü çok uzatmadan “Yolunu bilmeyen evinde kaybolur” sözünü bırakıyorum. Sen anlarsın bir şeyler.

• Almanya’da mühendislik yüksek lisansına kabul almak istiyorum. Nasıl ilerlemeliyim?
• Yoğun başvuru sürecinde zamanımı ve enerjimi nasıl daha iyi yönetebilirim?
• Tekin Hoca bana başvurumu tamamlamam için ne tur farkındalıklar kazandırabilir?

Danışmanlık Seçimi

Eğer sürecinde belirli bir sorunun varsa ve bunu çözmek için uzman desteğine ihtiyaç duyuyorsan… Şimdi kendi problemini çözebileceğini elbette düşünüyoruz. Sonuçta herkes kendi problemini çözebilir, ama kimisi bunu üç günde yapar, kimisi üç yılda. Danışman, bunu en kısa sürede ve gerektiği biçimde yapmana yardımcı olur. “Hocam, bunu ne kadar kolay çözdünüz bir dakikada!” Ne diyor Picasso: “Hayır, bu 40 yıl artı bir dakikamı aldı.”

• Yurtdışı eğitim için motivasyon mektubumu nasıl profesyonelce hazırlayabilirim?
• Hangi ülke ve program akademik hedeflerime daha uygun?
• Makalemi hangi dergilere gönderebilirim? Tekin Hoca yöntemi hakkında değerlendirme yapabilir mi?

“Peki hocam, sen hangisini tercih ediyorsun?” dediğini duyar gibiyim. Aslında burada benim ne sevdiğimden ziyade senin neye ihtiyacın olduğu önemli. Dikkatli okuyucumuz bunu fark etmiştir (Bunu hep yapmak istemişimdir). Hangisini tercih ederim sorusunu, “anlattığım sıralamaya göre” diyerek cevaplayayım.

Özet ve Sonuç: İhtiyacınıza En Uygun Destek Hangisi?

Umuyorum ki mentorluk, koçluk ve danışmanlık arasındaki farkları biraz olsun anlamak için kaleme aldığımız bu yazı (ki kalem kullanmadığım için biraz garip hissettim şimdi), aradığınız destek için doğru karar vermenize yardımcı olur. Her bir destek mekanizması değerli katkılar yapma potansiyeline sahip; ancak doğru zamanda doğru yöntemi kullanmak, başarılı olmak için gerekli.

Doğru yöntemi seçmek, ihtiyaçların net tanımlanmasıyla başlar. Çünkü her dağa aynı yoldan çıkılmaz. O zaman yanıtlanması gereken sorumuz: Benim şu anki ihtiyacım nedir? Bunu belirlemeden destek aramak, yemek yapmadan tuzunu atmak gibi bir şeye döner. İhtiyacını ve gereken desteği doğru belirlediysen, sonraki aşamalar için adım atmaya hazırsın. Mentor deneyimiyle ışık tutmaya çalışacak, koçun seni motive edecek, danışmanın ise yolu kısaltmana yardım edecek. Zaten öğrendiğin gibi hepsinin yoğurt yiyişi farklı olacak. Haydi, kalalım sağlıcakla.

***

Yazı hakkında görüş ve düşüncelerimi paylaşmak istedim diyorsan, iletişim sekmesine uğrayıp formu doldurabilirsin.

Benimle iş birliği yapmak, mentorluk, koçluk veya akademik danışmanlık hizmetlerim hakkında daha fazla bilgi almak ve fiyatlandırma detaylarını öğrenmek için iletişim sekmesinden bana ulaşabilirsin.